آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان موضوعی است که نگرانی خانواده ها را درباره سلامت مفاصل و فعالیت روزمره فرزندشان به همراه دارد و درد یا محدودیت حرکت زانو همیشه به معنای آرتروز نیست و برای تشخیص علت آن باید به پزشک مراجعه کردُ در ادامه با این مشکل و راه های بررسی و درمان آن آشنا میشوید.

آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان چیست؟
آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان ناشی از استئوکندریت دیسکان (OCD) است؛ اختلالی با علت نامشخص که با جدا شدن بخشی از استخوان و نرم شدن غضروف، گاهی به تخریب مفصل و آرتریت میانجامد و این اختلال بیشتر زانو، مچ پا و آرنج را درگیر میکند و در ورزشکاران جوان شایعتر است.
برخی موارد خودبهخود بهبود مییابند، اما موارد شدید به غضروف آسیب میزنند، خطر استئوآرتریت زودرس را افزایش میدهند یا به جراحی نیاز دارند، در صورت شک به آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان، هرچه زودتر به بهترین فوق تخصص ارتوپدی اطفال مراجعه کنید.
درمان بیماری پیچیده سودوآرتروز
علائم و نشانه های آرتروز زانو در سنین پایین
علائم آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان در فعالیت های روزمره یا هنگام ورزش دیده میشود و این نشانهها به تنهایی به معنای آرتروز نیستند و برای تشخیص علت آنها باید به پزشک مراجعه کرد.

- درد زانو، به ویژه هنگام فعالیت
- خشکی یا محدودیت حرکت زانو
- تورم مفصل زانو
- احساس صدا یا ساییدگی هنگام حرکت زانو
- لنگیدن یا دشواری در راه رفتن
بیشتر بخوانید:شکستگی استخوان ران در کودکان
دلایل بروز آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان
آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان به دلایل مختلفی رخ میدهد که شناسایی این عوامل در تشخیص و درمان صحیح این بیماری نقش مهمی دارد، در ادامه به برخی از اصلیترین عوامل بروز آرتروز زانو در کودکان اشاره میکنیم:
عوامل ژنتیکی
ژنتیک یکی از عوامل اصلی در بروز آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان است، در خانواده هایی که سابقه آرتروز وجود دارد، احتمال ابتلای کودکان به این بیماری بیشتر است و این عامل باعث میشود که برخی کودکان بیشتر مستعد دچار شدن به آرتروز زانو باشند.
آسیب های ورزشی
انجام ورزش های سنگین و مکرر، به ویژه در کودکان ورزشکار، به مفاصل زانو آسیب وارد کرده و منجر به آرتروز میشود، ورزش هایی مانند فوتبال، بسکتبال و ورزش های رزمی به دلیل فشارهای مکرر و حرکات شدید، موجب تخریب غضروف زانو در کودکان در حال رشد میشوند.
چاقی
وزن زیاد نیز از عوامل مهم در بروز آرتروز زانو است، زیرا وزن اضافی فشار بیشتری بر مفصل زانو وارد میکند و غضروف را دچار تخریب میکند، کودکان با اضافه وزن برای پیشگیری از آسیب های زانو نیاز به رعایت رژیم غذایی و فعالیت های ورزشی مناسب دارند.
آرتریت واکنشی
این نوع آرتریت پس از یک عفونت در دستگاه گوارش یا ادراری بروز میکند و کودکان مبتلا به این عارضه سابقه عفونت هایی با علائمی مانند تب، اسهال، استفراغ، درد شکم یا درد هنگام ادرار دارند و از شایعترین باکتریهای عامل آرتریت واکنشی میتوان به یرسینیا، سالمونلا، شیگلا، کمپیلوباکتر و کلامیدیا اشاره کرد.
بیشتر بخوانید: سیاه شدن سر استخوان ران
تشخیص آرتروز زانو در کودکان
برای تشخیص آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان، پزشک درباره زمان شروع و شدت درد، سابقه آسیب و میزان فعالیت کودک پرس و جو میکند و زانو را از نظر دامنه حرکت و تورم معاینه میکند، در صورت نیاز، برای بررسی دقیقتر وضعیت مفصل و کمک به شناسایی علت علائم، تصویربرداری یا آزمایش های دیگری نیز درخواست میشود.

راهکارهای پیشگیری از آرتروز زانو در سنین کم
برای کاهش خطر آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان، توجه به نکات پیشگیرانه و مراقبت از سلامت مفصل زانو اهمیت دارد:
- حفظ وزن مناسب و سالم برای کودکان ضروری است تا از فشار اضافی بر زانوها جلوگیری شود.
- ورزش هایی که عضلات زانو را تقویت میکنند، به سلامت مفاصل کمک میکنند.
- اطمینان حاصل کنید که کودکان از تجهیزات ورزشی مناسب استفاده میکنند تا خطر آسیب دیدگی کاهش یابد.
- به کودکان بیاموزید که در طول روز وضعیت و قرارگیری درست بدن را حفظ کنند.
- در صورت بروز درد یا علائم مشکلات زانو، بهتر است به پزشک مراجعه شود تا از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری شود.
درمان آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان
درمان آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان به علت علائم، شدت آسیب و شرایط رشد کودک بستگی دارد و پزشک پس از بررسی زانو، روش مناسب را انتخاب میکند و روند بهبود را زیر نظر میگیرد.
اصلاح فعالیت و استراحت
پزشک کاهش موقت فعالیت هایی را که درد زانو را تشدید میکنند، توصیه میکند و مدت استراحت و زمان بازگشت به ورزش به وضعیت کودک و نظر پزشک بستگی دارد، هدف، کاهش فشار بر زانو و کمک به بهبود آن است.
فیزیوتراپی و تمرینات مناسب
فیزیوتراپی در مدیریت مشکلات زانو به بهبود حرکت مفصل و تقویت عضلات اطراف آن کمک میکند و تمرینها با توجه به سن کودک یا نوجوان و علت مشکل، بر اساس برنامه متخصص تنظیم و اجرا میشوند و نباید باعث تشدید درد شوند.

دارو برای کنترل درد
در صورت نیاز، پزشک برای کاهش درد ناشی از آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان دارو تجویز میکند، نوع دارو، مقدار و مدت مصرف آن باید با توجه به سن و شرایط کودک و طبق نظر پزشک تعیین میشود، از مصرف خودسرانه دارو یا تغییر مقدار آن بدون مشورت پزشک پرهیز کنید و در صورت بروز عوارض، موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
استفاده از وسایل حمایتی
در برخی شرایط، پزشک ممکن است استفاده موقت از زانوبند یا وسایل کمکی را توصیه کند و این وسایل بسته به نوع مشکل به حمایت از زانو یا کاهش فشار بر آن کمک میکنند، نوع وسیله و مدت استفاده را پزشک تعیین میکند.
جراحی در موارد ضروری
اگر آسیب مفصل شدید باشد یا درمان های دیگر کافی نباشند، پزشک جراحی را بررسی میکند، نوع جراحی به علت و وضعیت آسیب بستگی دارد و پس از آن نیز پیگیری و توان بخشی مطابق نظر پزشک اهمیت دارد.
عوارض آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان
آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان حرکت و فعالیت های روزمره را تحت تأثیر قرار میدهد و شدت عوارض به وضعیت مفصل و میزان آسیب بستگی دارد و بررسی آنها توسط پزشک اهمیت دارد.
- درد و خشکی زانو
- محدودیت حرکت مفصل
- دشواری در راه رفتن یا لنگیدن
- محدود شدن فعالیت های روزمره و ورزشی
- آسیب بیشتر به غضروف در موارد شدید
چه زمانی باید برای درد زانوی کودک به پزشک مراجعه کرد؟
درد زانوی کودک همیشه نشانه آرتروز نیست، اما در صورت تداوم یا همراهی با علائم دیگر باید بررسی شود، در موارد زیر برای ارزیابی علت درد به پزشک مراجعه کنید:
- دردی که ادامه پیدا میکند یا فعالیت روزمره کودک را مختل میکند.
- تورم یا محدودیت حرکت زانو
- لنگیدن یا دشواری در راه رفتن
- درد زانو پس از آسیب یا هنگام ورزش
- درد همراه با تب یا قرمزی زانو؛ در این حالت مراجعه فوری ضروری است.
- ناتوانی در تحمل وزن روی پا؛ در این حالت مراجعه فوری ضروری است.
سوالات متداول
بله، آرتروز زانو در کودکان ممکن است خطرناک باشد، درد زانو نشانهای از مشکلات جدی مانند شکستگی استخوان، التهاب مفصلی، عفونت، آسیب رباطها است..
یکی از روشهای جدید، روش کاشت غضروف اتولوگ ماتریکس (MACI)، سلولهای غضروفی خود بیمار کشت و در غشای کلاژن قرار داده میشوند و سپس این سلولها در زانو کاشته میشوند تا به ترمیم غضروف آسیبدیده کمک کنند.
بله، کودکان مبتلا به آرتروز زانو میتوانند با مشورت پزشک و انجام ورزشهای کمفشار و مناسب به تقویت عضلات و کاهش درد کمک کنند.
در نهایت…
آرتروز زانو در کودکان و نوجوانان با تشخیص به موقع و درمان مناسب قابل کنترل و بهبود است، حفظ وزن مناسب، تقویت عضلات، استفاده از تجهیزات ورزشی استاندارد و نظارت والدین بر فعالیت فرزندان به پیشگیری از این عارضه و آسیب های زانو کمک میکند، در صورت مشاهده علائم یا ناراحتی در زانوی کودک، برای تشخیص دقیق و پیشگیری از مشکلات بیشتر به پزشک متخصص مراجعه کنید.