وقتی فاصله میان زانوهای کودک در حالت ایستاده دیده میشود، طبیعی است که والدین درباره پای پرانتزی و آینده راه رفتن او نگران شوند، پای پرانتزی در سال های نخست زندگی اغلب بخشی از روند رشد است و در بسیاری از کودکان به تدریج کمتر میشود، با این حال، تشخیص تفاوت میان حالت طبیعی رشد و انحراف نیازمند درمان، به سن کودک، شدت انحراف، تقارن پاها و روند تغییر آن بستگی دارد، در سایت دکتر سید رامین حاج زرگرباشی، این موضوع بررسی میشود.
آیا درمان پای پرانتزی در کودکان امکان پذیر است؟
در بسیاری از نوزادان و کودکان نوپا، انحراف خفیف و متقارن پاها فیزیولوژیک است و با رشد استخوان ها اصلاح میشود و در مواردی که انحراف شدید، یک طرفه یا پیشرونده باشد، پزشک علت را بررسی و برنامه درمانی مناسب را تعیین میکند.
دانستن این نکته ضروری است که پای پرانتزی در کودکان بدون درمان مناسب، بهبود نمییابد و خود به خود با افزایش سن برطرف نمیشود و از آن جایی که این بیماری در آینده مشکلات زیادی برای راه رفتن و فعالیت کودکان ایجاد میکند، بهتر است نسبت به دریافت درمان مناسب هر چه سریعتر اقدام کنید و اگر این مشکل در دوران نوزادی و بدو تولد تشخیص داده شود، امکان درمان آن در هفته های بعدی به وجود میآید.
زمان مراجعه به پزشک برای درمان پای پرانتزی در کودکان
بیشتر موارد پای پرانتزی خفیف و متقارن در نوزادی و اوایل کودکی با رشد بهتر میشوند و نیاز به درمان فوری ندارند و با این حال، در شرایط زیر بهتر است کودک توسط ارتوپد اطفال ارزیابی شود:
- انحراف پا پس از حدود ۲ سالگی باقی بماند یا واضحتر شود.
- پای پرانتزی فقط در یک پا دیده شود یا شدت آن در دو پا متفاوت باشد.
- انحراف به مرور پیشرفت کند یا فاصله زانوها بیشتر شود.
- کودک درد زانو یا پا، لنگش، زمینخوردن مکرر یا مشکل در راه رفتن داشته باشد.
- کودک کوتاهی قد، تأخیر رشد یا نشانه هایی از مشکلات استخوانی و تغذیهای داشته باشد.
- والدین درباره شکل پاها یا روند رشد کودک نگرانی داشته باشند.
پزشک با مشاهده نحوه ایستادن و راه رفتن، معاینه محور اندام و بررسی نمودار رشد کودک ارزیابی را آغاز میکند و در صورت نیاز، تصویربرداری ایستاده از اندام تحتانی یا آزمایش های مرتبط با سلامت استخوان درخواست میشود، مراجعه زودهنگام به معنای جراحی نیست؛ هدف، مشخص شدن علت و انتخاب کمتهاجمیترین مراقبت مؤثر است.
درمان پای پرانتزی کودکان بر اساس سن
سن کودک در تصمیمگیری اهمیت زیادی دارد، زیرا راستای طبیعی پاها در دوره های مختلف رشد تغییر میکند و درمان فقط بر پایه ظاهر پا انتخاب نمیشود و علت، شدت انحراف، علائم و سرعت پیشرفت آن نیز باید بررسی شود.
نوزادی تا حدود ۲ سالگی
در این سن، پای پرانتزی خفیف و متقارن اغلب طبیعی است و با رشد کودک کاهش مییابد، پزشک بیشتر روند رشد را پیگیری میکند و به والدین درباره تغذیه مناسب، مصرف ویتامین D طبق نظر پزشک و زمان مراجعه مجدد آموزش میدهد.
پس از ۲ سالگی تا سن مدرسه
اگر انحراف باقی بماند، شدیدتر شود یا با علائم همراه باشد، بررسی علت هایی مانند بیماری بلانت، اختلالات متابولیک استخوان و مشکلات رشد ضروری است و درمان علت زمینهای، پیگیری منظم و در برخی موارد استفاده از روش های هدایت رشد، بر اساس نظر ارتوپد اطفال انجام میشود.
کودکان بزرگتر و نوجوانان
در سنین بالاتر، انحراف پایدار فشار نامناسبی به زانو وارد میکند و با درد یا اختلال راه رفتن همراه میشود، در موارد انتخاب شده، جراحی هدایت رشد یا اصلاح استخوان برای بهبود راستای اندام مطرح میشود و انتخاب روش به باقی مانده رشد استخوانی و ارزیابی دقیق پزشک بستگی دارد.
روش های درمان پای پرانتزی در کودکان
روش درمان پس از مشخص شدن علت پای پرانتزی انتخاب میشود و کودکی که انحراف فیزیولوژیک دارد، فقط به پیگیری نیاز دارد؛ اما در انحراف های بیماریزا، درمان علت زمینهای و اصلاح راستای پا اهمیت پیدا میکند، بریس یا کفی برای همه کودکان لازم نیست و نباید بدون تجویز تخصصی استفاده شود.
پیگیری رشد و درمان علت زمینهای
در پای پرانتزی فیزیولوژیک، پزشک در ویزیت های دورهای تغییر راستای پا را ثبت میکند، اگر کمبود ویتامین D، راشیتیسم یا بیماری دیگری مطرح باشد، درمان همان علت به بهبود سلامت استخوان و جلوگیری از پیشرفت انحراف کمک میکند و مصرف مکمل یا دارو باید فقط طبق نسخه پزشک کودک باشد.
بیشتر بخوانید: هزینه جراحی زانوی پرانتزی
استفاده از ارتز و بریس
پزشک شما برای درمان استفاده از بریس را احتمال دارد پیشنهاد کند، حتی با وجود گزینه های درمانی متعد امکان بازگشت پای کودک به موقعیت نادرست قبلی وجود دارد و بریس هر دو پا را در زاویه صحیح نگه میدارد، بنابراین به هیچ عنوان از موقعیت خود خارج نمیشوند. بریس یک جفت کفش است که توسط یک میله فلزی به یکدیگر متصل میشوند. کودکان باید تا سه ماه از بریس استفاده کنند. بریس ها انواع مختلفی دارند که پزشک بهترین نوع را برای کودک تشخیص میدهد. آرتز هم در درمان این مشکل موثر است و تا حد زیادی از پیشرفت بدشکلی در پاها جلوگیری میکند.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی در همه انواع پای پرانتزی درمان اصلی نیست، اما در کودکانی که ضعف عضلانی، درد، اختلال تعادل یا الگوی راه رفتن نامناسب دارند، میتواند نقش کمکی داشته باشد و تمرینها باید متناسب با سن و تشخیص کودک طراحی شوند و جایگزین بررسی علت انحراف استخوانی نیستند.
جراحی
جراحی برای همه کودکان مبتلا به پای پرانتزی لازم نیست و پس از بررسی کامل مطرح میشود، در کودکی که هنوز رشد قابل توجهی دارد، بهترین جراح زانوی پرانتری گاهی از هدایت رشد برای اصلاح تدریجی راستای اندام استفاده میکند و در انحراف شدید یا نزدیک پایان رشد، اصلاح استخوان با جراحی در موارد منتخب انجام میشود.
هدف جراحی، کاهش فشار نامتقارن روی مفصل زانو و بهبود راستای اندام است و نوع عمل، زمان آن و نیاز به فیزیوتراپی پس از جراحی برای هر کودک متفاوت است، تصمیم گیری باید پس از معاینه، بررسی تصاویر و گفت و گو درباره مزایا و محدودیت های هر روش انجام شود.
پای پرانتزی یک طرفه
مدت زمان درمان پای پرانتزی کودکان
مدت درمان به علت پای پرانتزی وابسته است، در حالت فیزیولوژیک، تغییر شکل پا اغلب طی ماه ها و هم زمان با رشد اصلاح میشود و فقط پیگیری دورهای لازم است، درمان کمبودهای تغذیهای یا بیماری های زمینهای نیز تا زمان کنترل علت ادامه پیدا میکند و پس از جراحی، مدت بهبود بر اساس روش عمل، سن کودک و سرعت ترمیم استخوان تعیین میشود.
میزان موفقیت درمان پای پرانتزی کودکان
موفقیت درمان زمانی بیشتر است که علت درست تشخیص داده شود و پیگیریها منظم باشد، پای پرانتزی فیزیولوژیک در بخش بزرگی از کودکان با رشد بهبود مییابد و در مواردی که علت بیماریزا دارد، کنترل بیماری زمینهای و انتخاب درمان مناسب راستای پا و عملکرد کودک را بهتر میکند؛ با این حال، نتیجه نهایی در هر کودک متفاوت است.
اگر درباره روند تغییر شکل پا یا نیاز به تصویربرداری تردید دارید، ارزیابی توسط دکتر سید رامین حاج زرگرباشی، فوقتخصص ارتوپدی اطفال، به تفکیک حالت طبیعی رشد از موارد نیازمند درمان کمک میکند.
نکات مراقبتی پس از درمان پای پرانتزی کودکان
مراقبت پس از درمان، از پیگیری ساده تا دوره پس از جراحی، باید مطابق برنامه پزشک باشد و این نکات به والدین کمک میکند تغییرات مهم را به موقع پیگیری کنند:
- ویزیت های پیگیری را در زمان تعیین شده انجام دهید تا روند رشد و راستای پا بررسی شود.
- دارو، مکمل، بریس یا وسیله کمکی را فقط طبق دستور پزشک استفاده کنید.
- پس از جراحی، دستورهای مربوط به پانسمان، گچ، تحمل وزن و فعالیت کودک را دقیق رعایت کنید.
- درد رو به افزایش، تب، تورم قابل توجه، قرمزی محل جراحی یا بیحسی انگشتان پا را سریع به پزشک اطلاع دهید.
- بازگشت به ورزش و بازی های پرفشار باید پس از تأیید پزشک انجام شود.
سؤالات متداول درباره درمان پای پرانتزی کودکان
خیر. بیشتر موارد خفیف در سال های ابتدایی زندگی با رشد کودک کمتر میشوند، جراحی فقط برای انحراف های مشخص و پایدار یا موارد ناشی از بیماری، پس از ارزیابی تخصصی مطرح است.
کفش طبی یا کفی در پای پرانتزی فیزیولوژیک درمان ثابت شدهای برای اصلاح راستای استخوان نیست، استفاده از آن فقط در صورت وجود اندیکاسیون مشخص و تجویز پزشک توصیه میشود.
پای پرانتزی خفیف و متقارن در نوزادی و اوایل کودکی اغلب بخشی از رشد طبیعی است و اگر پس از حدود ۲ سالگی باقی بماند یا بدتر شود، ارزیابی پزشک اهمیت دارد.
کمبود ویتامین D شدید و راشیتیسم بر استحکام استخوان و راستای پا اثر میگذارند و تشخیص فقط با ظاهر پا ممکن نیست و پزشک در صورت نیاز آزمایش های لازم را درخواست میکند.
در صورت افزایش انحراف، درد، لنگش، تفاوت دو پا یا نگرانی درباره رشد کودک، مراجعه مجدد لازم است و حتی در موارد خفیف نیز زمان پیگیری را پزشک بر اساس سن و معاینه تعیین میکند.
در نهایت…
پای پرانتزی کودکان همیشه نشانه یک بیماری جدی نیست، اما بررسی روند رشد و علائم همراه اهمیت دارد، انحراف خفیف و متقارن در سنین پایین اغلب با رشد بهتر میشود؛ در مقابل، انحراف پیشرونده، یک طرفه یا همراه با درد باید ارزیابی شود و تشخیص علت، پایه انتخاب مراقبت درست است و از اقدامات غیرضروری یا تأخیر در درمان جلوگیری میکند.