زانوی پرانتزی در کودکان یکی از مراحل طبیعی رشد استخوان هاست و بسیاری از نوزادان به دلیل وضعیت جنینی با این انحنا متولد میشوند، این وضعیت اغلب تا سن ۱۸ تا ۲۴ ماهگی به تدریج اصلاح میشود، با این حال، اگر شدت خمیدگی زیاد باشد، فقط یک پا درگیر باشد یا پس از دو سالگی بدتر شود، نشانه مشکلاتی مانند کمبود ویتامین D یا اختلالات رشد است، اما والدین دقیقا از چه علائمی باید نگران شوند و چه زمانی مراجعه به متخصص ضروری است؟
زانوی پرانتزی در کودکان چیست؟
زانوی پرانتزی باعث ایجاد زاویه بین استخوان های درشت نی و جانب داخلی شده و باعث میشود ظاهر پا حالتی خمیده به خود بگیرد و به طور کلی حالت زانوی کودکان زیر ۳ سال به شکل پرانتزی دیده میشود که این موضوع با افزایش سن و راه رفتن اصلاح خواهد شد، در واقع باید گفت تا حدود ۷ الی ۸ سالگی پا باید حالت طبیعی داشته باشد و به هنگام ایستادن صاف باشد.
در این عارضه، زانوها در حالت ایستاده از هم فاصله داشته و از نظیر خمیدگی نیز همانند دو کمان هستند، دانستن این موضوع سبب ایجاد درد در قسمت زانو و پای کودک شده و گاها مشکلاتی را در راه رفتن کودک ایجاد میکند، در این شرایط باید کودک شما توسط بهترین جراح زانوی پرانتزی معاینه شود.
ویدئوهای جراحی زانوی پرانتزی دکتر سید رامین حاج زرگرباشی را مشاهده کنید:
پای پرانتزی یک طرفه
پای پرانتزی قبل از بلوغ
علت زانوی پرانتزی در کودکان
زانوی پرانتزی یا ژنوواروم، حالتی است که در آن ساق پاهای کودک از زانو به سمت بیرون انحنا پیدا میکند، به طوری که وقتی کودک میایستد، زانوها از هم فاصله دارند، این وضعیت در سال های اولیهی رشد بسیار شایع است و اغلب به طور طبیعی اصلاح میشود، اما گاهی ناشی از عوامل دیگری نیز است:
رشد طبیعی و اصلاح خود به خودی
در نوزادان و کودکان نوپا، زانوی پرانتزی اغلب به دلیل نحوهی قرارگیری جنین در رحم و روند طبیعی رشد استخوان ها ایجاد میشود و این انحنا تا حدود ۲ سالگی به طور قابل توجهی کاهش یافته و تا سنین مدرسه به طور کامل اصلاح میگردد، در این حالت، والدین نباید نگران باشند مگر اینکه انحنا شدید باشد یا پس از سنین ذکر شده همچنان باقی بماند.
نرمی استخوان یا راشیتیسم
کمبود ویتامین D یا کلسیم منجر به نرمی استخوان ها میشود، در این حالت، استخوان ها به ویژه در نواحی در حال رشد مانند زانو، توانایی تحمل وزن بدن را از دست داده و دچار دفورمیتی یا تغییر شکل میشوند که یکی از نمودهای آن زانوی پرانتزی است و این وضعیت با درد استخوان، تأخیر در رشد و ضعف عضلانی همراه است و نیاز به درمان پزشکی فوری دارد.
اختلالات رشد استخوان
برخی اختلالات ژنتیکی یا مادرزادی بر نحوه ی رشد استخوان ها تأثیر میگذارند و بیماری هایی مانند بیماری بلونت که در آن صفحه رشد داخلی استخوان تیبیا به طور غیرطبیعی رشد میکند، باعث ایجاد یا تشدید زانوی پرانتزی میشود و این اختلالات شدیدتر هستند و نیاز به مداخلهی پزشکی دارند.
شکستگی های قبلی یا آسیب ها
اگر کودک در ناحیه استخوان ران یا ساق پا دچار شکستگی شده باشد و این شکستگی به درستی جوش نخورد، منجر به تغییر در راستای استخوان و ایجاد زانوی پرانتزی میشود و همچنین، آسیب به صفحات رشد استخوانها نیز این وضعیت را به دنبال دارد.
چاقی
چاقی در کودکان نقش مهمی در ایجاد یا تشدید زانوی پرانتزی دارد، وزن اضافی، فشار بیشتری را بر استخوان ها و مفاصل در حال رشد، به ویژه زانوها، وارد میکند، این فشار مداوم باعث میشود که استخوان های در حال رشد، به خصوص در قسمت داخلی ساق پا، تحت تأثیر قرار گرفته و انحنای بیشتری پیدا کنند.
علائم زانوی پرانتزی
این حالت در درجات مختلفی ظاهر میشود و تشخیص آن با معاینه فیزیکی توسط پزشک یا والدین امکان پذیر است، علائم و نشانه های زانوی پرانتزی در کودکان عبارتند از:
- بارزترین نشانه این است که وقتی کودک ایستاده و پاهای خود را صاف کنار هم قرار میدهد، بین زانوهای او فاصله وجود دارد.
- همزمان با فاصله گرفتن زانوها، مچ پاها به یکدیگر نزدیکتر میشوند یا حتی ممکن است به هم برخورد کنند.
- کل پاها از زانو به پایین، شکلی شبیه به پرانتز ( ) به خود میگیرند.
- در موارد شدیدتر، کودک در راه رفتن دچار مشکل میشود، لنگ میزند یا تعادل خود را بهسختی حفظ میکند.
- در برخی کودکان، به ویژه اگر زانوی پرانتزی شدید باشد یا ناشی از بیماری هایی مانند راشیتیسم یا بیماری بلونت باشد، احساس درد در ناحیه زانو، ساق پا یا لگن گزارش میشود.
- کودک پس از فعالیت های بدنی دچار درد یا خستگی در پاها میشود و نمیتواند برای مدت طولانی راه برود یا بدود.
- در موارد ناشی از بیماری های زمینهای مانند راشیتیسم، تأخیر در رشد کلی کودک نیز مشاهده میشود.
جهت مشاوره با دکتر رامین زرگرباشی فرم زیر را تکمیل کنید تا کارشناسان ما با شما تماس بگیرند:
پیشگیری از ایجاد زانوی پرانتزی
پیشگیری از زانوی پرانتزی در کودکان با رعایت چند نکته امکان پذیر است، تأمین ویتامین D کافی از طریق نور خورشید و مکمل ها طبق نظر پزشک، همراه با تغذیه مناسب حاوی کلسیم و فسفر به استحکام استخوان ها کمک میکند و جلوگیری از چاقی و اضافه وزن در دوران رشد نیز حیاتی است، زیرا فشار اضافی بر مفاصل زانو انحراف را تشدید میکند.
استفاده نکردن زودهنگام از واکر و اجتناب از نشستن کودک در حالت نامناسب مانند نشستن W شکل نیز اهمیت دارد، تشویق به فعالیت های بدنی متعادل مانند پیاده روی و بازی های سبک به تقویت عضلات پا و حفظ راستای طبیعی استخوانها کمک میکند و معاینات دورهای توسط پزشک کودکان برای تشخیص و درمان سریع مشکلات احتمالی، نقش بسزایی در پیشگیری از شدت یافتن یا دائمی شدن زانوی پرانتزی دارد و در نهایت، توجه به کفش مناسب و اصلاح سریع هرگونه مشکل حرکتی، سلامت ساختار پا را تضمین میکند.
بیشتر بخوانید: صافی کف پا در کودکان
روش های تشخیص زانوی پرانتزی در کودکان
تشخیص زانوی پرانتزی در کودکان عمدتا از طریق معاینات بالینی و در برخی موارد با استفاده از روش های تصویربرداری انجام میشود، پزشک با مشاهده وضعیت ایستادن و راه رفتن کودک و بررسی راستای اندام های تحتانی، این عارضه را شناسایی میکند، روش های تشخیص زانوی پرانتزی به شرح زیر است:
معاینه فیزیکی و مشاهده بالینی
این اولین و مهم ترین مرحله تشخیص است، پزشک از کودک میخواهد تا صاف بایستد و پاهای خود را کنار هم قرار دهد و سپس فاصله بین زانوها را ارزیابی میکند، در وضعیت طبیعی، زانوها در حالت ایستاده به هم نزدیک هستند یا حداقل فاصله قابل توجهی ندارند، در زانوی پرانتزی، فاصله مشخصی بین زانوها وجود دارد و پاها شکلی شبیه به پرانتز به خود میگیرند، پزشک همچنین نحوه راه رفتن کودک، وجود لنگش یا هرگونه ناهنجاری در الگوی حرکتی را بررسی میکند.
اندازهگیری زاویه زانو
برای ارزیابی دقیقتر میزان انحنا، پزشک از ابزارهایی مانند کمپاس یا گونیامتر استفاده میکند، این ابزارها به اندازه گیری دقیق زاویهای که ساق پا با ران تشکیل میدهد، کمک میکنند، این اندازهگیری ها به خصوص زمانی که نیاز به پیگیری روند بهبودی یا مقایسه با استانداردهای رشدی وجود دارد، مفید هستند، مقادیر غیرطبیعی این زاویه نشان دهنده شدت زانوی پرانتزی است و به پزشک در تصمیم گیری برای روش درمانی مناسب یاری میرساند.
عکس برداری با اشعه ایکس
در مواردی که انحنا شدید است، علائم نگران کننده مانند درد، لنگش یا عدم اصلاح خود به خودی یا شک به بیماری های زمینهای مانند راشیتیسم یا بیماری بلونت وجود دارد، عکس برداری با اشعه ایکس تجویز میشود، این عکس ها از کل اندام تحتانی از لگن تا مچ پا گرفته میشوند تا راستای کلی استخوانها، وضعیت صفحات رشد و هرگونه ناهنجاری استخوانی به طور واضح مشخص شود، رادیوگرافی به پزشک اجازه میدهد تا صفحه رشد را ارزیابی کرده و در صورت لزوم، برنامه ریزی درمانی دقیقی انجام دهد.
آزمایش های خون
اگر پزشک به بیماری هایی مانند راشیتیسم مشکوک باشد که یکی از علل زانوی پرانتزی است، آزمایش خون برای بررسی سطح ویتامین D، کلسیم، فسفر و آلکالین فسفاتاز تجویز میکند و این آزمایش ها به تشخیص کمبودهای تغذیهای یا اختلالات متابولیکی که باعث نرمی و تغییر شکل استخوانها میشوند، کمک میکنند، نتایج این آزمایش ها در کنار یافته های بالینی و تصویربرداری، به تعیین علت دقیق زانوی پرانتزی و انتخاب بهترین رویکرد درمانی کمک شایانی خواهد کرد.
زانوی پرانتزی چه عوارضی برای کودک به وجود میآورد؟
زانوی پرانتزی، در صورتی که شدید باشد یا خود به خود اصلاح نشود، در طولانی مدت عوارض مختلفی را برای کودک به همراه دارد و عوارض زانوی پرانتزی علاوه بر مشکلات ظاهری، عملکرد فیزیکی و راحتی کودک را نیز تحت تأثیر قرار میدهد:
- فشار نامتعارف بر سطوح مفصلی زانو منجر به سایش زودرس غضروف ها و بروز آرتروز در سنین پایینتر شده و این امر باعث درد مداوم در ناحیه زانو، به ویژه هنگام فعالیت، بالا و پایین رفتن از پلهها، یا پس از نشستن طولانی مدت میگردد.
- انحنای شدید زانوها باعث میشود کودک هنگام راه رفتن تعادل کمتری داشته باشد، لنگ بزند یا الگوی حرکتی غیرطبیعی پیدا کند و این موضوع بر توانایی کودک برای شرکت در فعالیت های ورزشی و بازی ها تأثیر منفی میگذارد.
- راستای غیرطبیعی زانوها آسیب پذیری رباط ها و غضروف ها را افزایش میدهد و همچنین، فشار نامتوازن بر مفاصل خطر پیچ خوردگی مچ پا یا مشکلات دیگر در اندام های تحتانی را بیشتر میکند.
- انحنای پاها باعث ساییدگی نامتوازن و سریعتر کفشها میشود و همچنین یافتن کفش های مناسب که به راحتی در پای کودک قرار گیرند، دشوار میشود.
- ظاهر غیرعادی پاها باعث میشود کودک احساس خجالت کند، به خصوص در سنین نوجوانی و این مسئله بر روابط اجتماعی و مشارکت او در فعالیت های گروهی تأثیر میگذارد.
- در برخی موارد، انحنای زانو فشار بیشتری بر مفاصل لگن و مچ پا وارد کرده و به مرور زمان منجر به بروز مشکلاتی در این نواحی نیز میشود.
زانوی پرانتزی در کودکان درمان دارد؟
زانوی پرانتزی در کودکان اغلب قابل درمان است و برای موارد خفیف و فیزیولوژیک که تا حدود ۴ سالگی خود به خود بهبود مییابند، نظارت کافی است، در موارد شدیدتر یا ناشی از بیماری هایی چون راشیتیسم، درمان ها شامل مکمل ویتامین D و کلسیم، فیزیوتراپی، استفاده از بریس (ارتز) و در صورت عدم پاسخ به درمان های غیرجراحی، جراحی هایی مانند استئوتومی یا مهار صفحه رشد انجام میشود و تشخیص دقیق علت و شدت توسط پزشک، اساس انتخاب بهترین روش درمانی است.
سوالات متداول
به طور کلی نشستن به حال چهار زانو در افراد با بیماری نرمی استخوان عوارضی مثل پای پرانتزی را در پی دارد.
در عارضه زانوی پرانتزی انحراف پا معمولا از قسمت ساق یا لگن است.
خیر در پای ضربدری قسمت زانو دچار انحراف میشود و در واقع در این عارضه بر خلاف عارضه پای پرانتزی مچ پاها از هم فاصله میگیرند.
در نهایت…
زانوی پرانتزی در کودکان، وضعیتی است که با فاصله گرفتن زانوها از یکدیگر و نزدیک شدن مچ پاها مشخص میشود، در حالی که بسیاری از موارد خفیف در دوران رشد خود به خود اصلاح میشوند، موارد شدیدتر یا آن هایی که ناشی از بیماری های زمینهای مانند راشیتیسم یا اختلالات رشد هستند، نیاز به توجه پزشکی دارند و عوارض شامل درد مزمن، اختلال در راه رفتن، افزایش خطر آسیب دیدگی و تأثیرات روانی است و تشخیص زودهنگام از طریق معاینه بالینی و در صورت لزوم تصویربرداری، کلید مدیریت مؤثر این وضعیت و جلوگیری از مشکلات طولانی مدت است.