زانوی پرانتزی در کودکان، یکی از شایعترین مواردی است که در اختلالات مربوط به رشد استخوان نقش دارد. با این حال باید گفت این موضوع تا سه سالگی کودک طبیعی بوده و با گذشت زمان حالت پا اصلاح خواهد شد. در صورت عدم اصلاح حالت پرانتزی پا با بالا رفتن سن این موضوع به یک عارضه تبدیل شده و مشکلاتی را برای فرد به وجود میآورد. در این محتوا به طور کلی به توضیح زانوی پرانتزی در کودکان و علل مختلف مربوط به آن پرداخته شده است. با مطالعه این محتوا میتوانید علائم مربوط به پای پرانتزی را در کوک خود تشخیص دهید و نسبت به درمان به موقع این ناهنجاری اقدام کنید.
ویدئوهای جراحی زانوی پرانتزی دکتر سید رامین حاج زرگرباشی را مشاهده کنید:
پای پرانتزی یک طرفه
پای پرانتزی قبل از بلوغ
جهت مشاوره با دکتر رامین زرگرباشی فرم زیر را تکمیل کنید تا کارشناسان ما با شما تماس بگیرند:
زانوی پرانتزی در کودکان چیست؟
زانوی پرانتزی باعث ایجاد زاویه بین استخوانهای درشت نی و جانب داخلی شده و باعث میشود ظاهر پا حالتی خمیده به خود بگیرد. به طور کلی حالت زانوی کودکان زیر ۳ سال به شکل پرانتزی دیده میشود که این موضوع با افزایش سن و راه رفتن اصلاح خواهد شد. در واقع باید گفت تا حدود ۷ الی ۸ سالگی پا باید حالت طبیعی داشته باشد و به هنگام ایستادن صاف باشد.
در عارضه زانوی پرانتزی در کودکان، زانوها در حالت ایستاده از هم فاصله داشته و از نظیر خمیدگی نیز همانند دو کمان میباشند. این موضوع سبب ایجاد درد در قسمت زانو و پای کودک شده و گاها ممکن است مشکلاتی را در راه رفتن کودک ایجاد کند. در این شرایط باید کودک شما باید توسط بهترین جراح زانوی پرانتزی معاینه شود.
علت زانوی پرانتزی در کودکان
مهمترین مواردی که در ایجاد عارضه پای پرانتزی در کودکان نقش دارند عبارتند از:
- علل زانوی پرانتزی در کودکان
- در نوزادان و کودکان زیر ۲ سال، زانوی پرانتزی کاملا طبیعی است. این حالت به دلیل وضعیت پاها در دوران جنینی ایجاد میشود و معمولا با رشد کودک و ایستادن و راه رفتن، بهتدریج اصلاح میشود. از جمله علل بروز زانوی پرانتزی در کودکان عبارتند از:
- جوش خوردن نامناسب استخوانهای پا
- استفاده از پوشک غیر استاندارد
- وارد شدن آسیب و ضربه به استخوان
- اضافه وزن و چاقی کودک
- عفونت در استخوانها و مفاصل آنها
- برخی از بیماریها نظیر نرمی استخوان، کوتاه قامتی، راشیتیسم و..
- ناهنجاریهای ژنتیکی
- بیماری بلانت (Blount disease)
- کمبود ویتامین D و نرمی استخوان
- آسیب یا شکستگیهای رشد استخوان
بیشتر بخوانید: عوارض زانوی پرانتزی
علائم زانوی پرانتزی
در ادامه علائم زانوی پرانتزی در کودکان را توضیح میدهیم:
فاصله زیاد بین زانوها هنگام ایستادن
در حالت ایستاده، وقتی مچها یا قوزک پاها به هم میچسبند، بین دو زانو فاصله قابل توجهی ایجاد میشود. این فاصله معمولاً اولین علامتی است که والدین متوجه آن میشوند. اگر این فاصله با رشد کودک کاهش نیابد یا بیشتر شود، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
خمیدگی رو به بیرون ساق پاها
ساق پا از خط صاف خارج شده و به سمت بیرون انحنا پیدا میکند. این انحنا ممکن است خفیف تا شدید باشد. در موارد شدیدتر، شکل پاها کاملاً قوسدار به نظر میرسد و هنگام راه رفتن بیشتر جلب توجه میکند.
الگوی غیر طبیعی راه رفتن
کودک ممکن است هنگام راه رفتن پاها را بیش از حد از هم باز کند یا بدن برای حفظ تعادل کمی به طرفین متمایل شود. این موضوع میتواند باعث خستگی زودرس هنگام راه رفتن شود. در موارد شدید، والدین حس میکنند راه رفتن کودک “شل” یا ناپایدار است.
خستگی یا درد خفیف در پاها (در برخی موارد)
اکثر موارد زانوی پرانتزی بدون درد هستند، اما بعضی کودکان ممکن است هنگام فعالیت زیاد، در ناحیه زانو، ساق یا مفاصل اطراف احساس خستگی یا درد مبهم داشته باشند. این نشانه میتواند بیانگر فشار نامتعادل روی مفاصل باشد.
نامتقارن بودن پاها
اگر میزان پرانتزی بودن در دو پا برابر نباشد، یک پا بیشتر از دیگری خمیده به نظر میرسد. این حالت میتواند نشانهای از مشکلات جدیتر مثل بیماری بلانت یا اختلالات رشد یکطرفه باشد و معمولاً نیازمند بررسی فوری است.
سایش غیر طبیعی کفشها
به دلیل وارد شدن فشار نامتقارن به پاها، کف کفشها در قسمتهای خاصی بیشتر ساییده میشود. این علامت اغلب زمانی دیده میشود که کودک مدتها با زانوی پرانتزی راه رفته باشد و میتواند نشاندهنده فشار نادرست روی مفاصل باشد.
پیشگیری از زانوی پرانتزی
بله، تا حدی میتوان از زانوی پرانتزی در کودکان پیشگیری کرد، بهخصوص در مواردی که علت آن کمبود ویتامین D، تغذیه نامناسب یا فشار اضافی بر پاها باشد. تامین ویتامین D کافی از طریق نور خورشید و مصرف مکملها طبق نظر پزشک، تغذیه حاوی کلسیم و فسفر مناسب، و جلوگیری از اضافهوزن در دوران رشد نقش مهمی در پیشگیری دارند. همچنین نباید اجازه داد کودک خیلی زود از واکر یا وسایل کمکراهرفتن استفاده کند، زیرا فشار زودهنگام بر پاهای ضعیف میتواند خطر انحراف را بیشتر کند. در نهایت، بررسی دورهای وضعیت پاها توسط پزشکِ کودکان و درمان سریع مشکلات زمینهای میتواند مانع از شدید شدن یا ماندگاری زانوی پرانتزی شود.
همچنین نقش محیط و سبک زندگی کودک در پیشگیری از زانوی پرانتزی بسیار مهم است. تشویق کودک به انجام فعالیتهای بدنی متعادل مانند بازیهای سبک، راه رفتن، و تمرینات تقویتی ساده میتواند عضلات اطراف زانو و ساق را تقویت کرده و از ایجاد انحناهای غیر طبیعی جلوگیری کند. توجه به کفش مناسب، پرهیز از نشستن طولانیمدت در حالتهای نامناسب مانند حرف «W»، و اصلاح سریع مشکلات حرکتی کودک نیز از اقداماتی هستند که به سلامت ساختار پا کمک میکنند. مجموع این مراقبتها باعث میشود پای کودک در مسیر رشد طبیعی خود قرار گرفته و احتمال بروز زانوی پرانتزی کاهش یابد.
بیشتر بخوانید: صافی کف پا در کودکان
روشهای تشخیص زانوی پرانتزی در کودکان
به طور کلی تشخیص ناهنجاری پای پرانتزی در کودکان به عهده متخصص ارتوپد است. در واقع در وهله اول پزشک علائم ظاهری و وضعیت پا و زانو را بررسی میکند. به طور کلی اگر در این بررسیها پزشک با علائم مربوط به این عارضه روبرو شود برای تشخیص قطعی آن آزمایشاتی نظیر آزمایش خون، ام آر آی و… را تجویز میکند. در بعضی موارد ممکن است پزشک اقدامات خاصی انجام ندهد و کودک خود به خود بهبود یابد که این موضوع به مواردی مثل سن کودک و شدت این عارضه بستگی دارد.
درمان زانوی پرانتزی چندین مرحله دارد. استفاده از کفش طبی و بستن پاها جزو مراحل درمان این عارضه میباشند. علاوه بر این موارد در پروسه درمان زانوی پرانتزی رژیم غذایی نیز باید جدی گرفته شود. همچنین پزشک ممکن است انجام حرکات مربوط به فیزیوتراپی، تحت نظر یک فیزیوتراپ را توصیه کند.
آخرین مرحله برای درمان زانوی پرانتزی در کودکان جراحی میباشد. در واقع باید گفت در صورتی که تمامی روشهای غیر جراحی موثر واقع نشوند، پزشک جراحی را توصیه میکند. در جراحی مربوط به درمان پای پرانتزی در کودکان، با قرار دادن صفحات فلزی در مفصل سعی در تحریک رشد استخوان دارند. به عنوان یک نکته مهم باید گفت که درمان به وسیله جراحی در کودکان بالای ۸ سال انجام میشود.
سوالات متداول
به طور کلی نشستن به حال چهار زانو در افراد با بیماری نرمی استخوان ممکن است عوارضی مثل پای پرانتزی را در پی داشته باشد.
در عارضه زانوی پرانتزی انحراف پا معمولا از قسمت ساق یا لگن میباشد.
خیر در پای ضربدری قسمت زانو دچار انحراف میشود. در واقع در این عارضه بر خلاف عارضه پای پرانتزی مچ پاها از هم فاصله میگیرند.
نتیجه گیری
عارضه پای پرانتزی در کودکان ممکن است مشکلاتی مثل احساس درد و عدم راه رفتن درست را در پی داشته باشد. البته باید گفت این عارضه تا زمانی که کودک شروع به راه رفتن کند طبیعی بوده و خود به خود بهبود مییابد.
با وجود این که پای پرانتزی در کودکان علائم مشخصی دارد اما تشخیص قطعی آن توسط پزشک ارتوپد انجام میشود. در واقع پزشک در صورت وجود علائم با تجویز آزمایشاتی مثل آزمایشات خون و ام ار آی و در نهایت بررسی نتایج این آزمایشات، تشخیص نهایی خود را اعلام میکند.